شهر مفهوم خود را در فلسفه جستجو نمی کند

نقد پاراگراف اول مقدمه کتاب شهرسازی تخیلات و واقعیات:

شهر لزوما با فلسفه نسبتی دارد، کتابی دیگری هست که به مجموعه نوشته های فلسفی در مورد شهر می پردازد و نمونه های زیادی موید این رابطه را معرفی کرده است اما بر خلاف نظر یکی از اساتید که یکی از فلسفی ترین متون شهرسازی را ترجمه کرده اند و در مقدمه آن نوشته اند، شهر مفهوم خود را در فلسفه جستجو نمی کند!

فلاسفه از شهر ها الهام گرفته اند، فلاسفه به شهرسازان و حاکمان و والیان و توسعه دهنده ها خط دهی و الگو دهی کرده اند فلاسفه گاها شهر را به تمسخر گرفته اند اما هیچکدام ازینها به معنای این نیست که شهر مفهوم خود را در فلسفه جستجو می کند. البته این موضوع می تواند موضع خلط شود چرا که فلسفه می توان از شهر سوال کند و به چیستی شهر بپردازد اما تا آنجایی که به شهرسازی مربوز می شود شهر آگاهانه و حتی نا آگاهانه مفهومی را از فلسفه اخذ نمی کند، یا بهتر است بگوییم در جستجوی مفهوم خود در فلسفه ( به معنای  یک دانش) نیست اما برای خودش دلیل دارد شاید به این دلیل بتوان گفت فلسفه!! در  مکالمات این استفاده بسیار رایج است که مثلا فلسفه  وجود این میز در اتاق خواب چیست! اما اگر به این معنا این جمله را کنکاش کنیم یعنی اینکه شهر مفهوم خود را در چرایی خود جستجو می کند به جمله ای بی محتوا می رسیم!

اما اگر فلسفه را دانشی با تاریخ خود و چهره های خود بدانیم باز هم شهر لزوما مفهوم خود را در فلسفه جستجو نمی کند شاید برای مثال شهرسازان دوران شوروی به فلسفه تمسک می جستند( که احتمالا بیشتر به دنبال توجیه بودند و متکلم بودند تا متفکر) اما این ادعا که همواره شهر مفهوم خود را در فلسفه جستجو می کند   ادعایی بی اثبات و سست باقی می ماند و این ادعا سست تر می شود وقتی پای حکمت در میان می آید " شهر از همان آغاز تولدش مفهوم خود را در فلسفه و حکمت جستجو می کند. از نخستین اندیشمندانی که اور ، موهنجودارو، شوش و .. را برپا داشتند تا آخرین کسانی که مفهوم شهر را در ناشهرسازی و شالوده شکنی جستجو می کنند، همه در پی تعمیق فلسفی این مفهوم هستند و بر آنند تا از حکمت نظری به حکمت عملی دست یابند" ( در پی تعمیق فلسفی  کدام مفهوم؟ چه کسانی؟؟)

در اینجا هم مغالطه ای صورت گرفته است همه فلاسفه اندیشمند هستند اما همه اندیشمندان فیلسوف نیستند  و از طرف دیگر فلسفه تا آنجا که به عنوان دانشی مدون مفهوم شده است تاریخچه ای کمتر از شهر دارد، شاید اینکه هر کار هدفمند را اندیشمندانه بدانیم و ساختن شهر را هم کاری اندیشمندانه بدانیم خالی از ایراد باشد اما قیاس این اندیشه با فلسفه جای سوال دارد (چه برسد به ادعای تعمیق فلسفی) و از آن مهمتر مفهوم حکمت است که گویا در این پاراگراف مفهوم اندیشه فلسفه و حکمت خلط شده اند،(در کل به نظر می آید نویسنده این پاراگراف در انتخاب واژه ها دقت کافی را نمی کند چرا که در عنوان کتاب هم ار واژه تخیل استفاده کرده که در ادبیات فارسی عالمی از عوالم عرفان است و آنچه مد نظر  نویسنده کتاب بوده است آرمان بوده نه تخیل) اگر حکمت نظری را صرفا قصد انجام کاری با فکر انجام کاری بدانیم همانطور که به نظر می رسد مد نظر نویسنده بوده است حکمت عملی هم انجام هر کار از پیش اندیشیده شده ای است!!(در این حالت ساختن چرخ گاری هم تبدیل حکمت نظری به عملی است!!) و این جمله جمله ای از بیان جز از کل است یعنی معادل این است که هر کار از پیش فکر شده ای تلاش برای دستیابی به حکمت عملی است، این جمله بی گمان از نظر کسانی که با مفهوم حکمت عملی آشنا هستند نادرست می نماید (در اینجا جای بحث نیست اما بسیاری بزرگان این تفکیک حکمت را نادرست می دانند). البته کلی گویی غلط نیست اما نکته دیگری هم هست، این پاراگراف اول به شهرسازان اشاره می کند و بعد به کسانی که مفهوم شهر را جستجو می کنند به نظر نمی آید که نسبت معنا داری میان این دودسته باشد یعنی نه قصد یا به عبارت نویسنده حکمتشان با هم فرق می کند! برای اثبات ادعای اینکه شهر همواره مفهوم خود را در فلسفه می جوید نمی توان دو ادعای تاریخی که در گذشته اینگونه بوده است و امروزه هم همه کسانی که مفهوم شهر را پیجویند در فلسفه این مفهوم را جستجو می کنند، ارائه کند.

شهر بی گمان با فلسفه نسبت دارد اما بی گمان این نسبت نسبتی پیچیده است که دردوران ها تاریخی متفاوت بوده است یا با استفاده از واژگان نویسنده می توان ادعا کرد گاهی فلسفه مفهوم خود را در شهر جستجو می کرده است. اگر نسبت شهر و فلسفه همواره یکسان بود قبل از دوران تحولات بزرگ شاهد تدوین آرمانشهرهای فلسفی نبودیم.

در هر حال مقدمه نویسی امری بسیار مهم است، من شخصا به نویسنده این پاراگراف احترام فراوانی می گذارم و از نظر خودم نقد کردن هم بخشی از احترام است، اما برای یافتن رابطه میان شهر و فلسفه اولین قدم آنست که از لغت شناسی دقیقی استفاده شود.

/ 2 نظر / 13 بازدید

باسلام اطلاعات مربوط به دو کنفرانس زیر به حضورتان اعلام می گردد: دومین کنفرانس بین المللی معماری و سازه سومین کنفرانس ملی سازه های فضاکار جهت اطلاع از جزئیات بیشترهر دو کنفرانس وثبت نام ،به آدرس زیر مراجعه کنید: http://www.ceatutac.ir/index_ncss.htm http://www.ceatutac.ir/index_icas.htm

علی غرقی

تشکر. استفاده کردیم.