چرا نمی توان از نظریه گریخت   


در این پست سعی دارم نشان بدهم که تقریبا همه رفتار ها و به طور مطلق هر چیزی که به آن فکر می کنیم با نظریه در تماس است، یعنی مثلا چای خوردن و یک شوخی ( گاها احمقانه) چیزهایی جدا از نظریه نیست!
برای این موضوع نخست ماجرای تعریف پوزیتیویستی از علم و نظریه را از تعریف پست مدرن آن جدا می کنیم ( هرچند از نظر تاریخی دومی نتیجه اولی بود و از نظر اهمیت نظریه دومی جامع تر است)
منظور از نظریه در این نوشته به آن چیزی که شرایط را توضیح می دهد و پیش بینی می کند تقلیل یافته ( و یا بهتر است بگوییم تعمیم یافته!) برای اقامه برهان نخست به موضوع محیط انسان توجه می کنیم انسان فقط در محیط فیزیکی نیست البته منظور این نیست که انسان در محیط غیر فیزیکی است بلکه انسان محیط را برای خود تفسیر می کند و به آن معنا می دهد مثلا یک لیوان معنای خاصی دارد که لاجرم با کاربرد آن در ارتباط است، این گونه، بشر در محیطی همواره دارای معنی زندگی می کند که در ارتباط با محیط فیزیکی است اما دارای سطوحی دیگر، این مقدمه به ما نشان میدهد که اگر ما با مسئله ای روبرو شویم مثلا اینکه چای بخواهیم ! با یک نظریه ( ریختن چای در عنصری با شکل مفروض و نام لیوان ) می توانیم مسئله را حل کنیم! البته این کاملا قابل قبول است که است نظربه یا نظریه انشتین قابل قیاس نیست! ما در نوع خود نظریه است!
این مثال نشان می دهد که نظریه وقتی تدوین می شود که با مشکلی روبرو شده باشیم و فرا خور آن موضوع نظریه از پیچیدگی برخوردار است ( البته تعریف پیچیدگی هم می توان به عهده نظریه نهاده شود ) اساسا نظریه ها در سطوح مختلف با مفاهیم غیر قابل تعریف و با موضعی از پیش تعیین شده آغاز می شود( در مثال ما لیوان) که شاید در سطحی دیگر و برای علمی دیگر خود موضوع نظریه باشد اما در هر حال فکر کردن از نظریه قابل تفکیک نیست.
نظریه ها اتفاقات را توضیح می دهند، شاید چند قرن پیش اعتقادات و کسب و کار و فعالیت های جنسی و ... در هم آمیخته بود اما امروز اگر از دست یک شاعر کتابی در خیابان بیافتد علمای روان شناس آن را تاثیر حوادث کودکی شاعر ، شعرا آن را کنایه ای از زاده شدن و مرگ، گروههای انفلابی آن را نشانه ای از سقوط آزادی و هنر، شهرسازان آنرا نمونه ای از عدم مطلوبیت فضا ، منتقدان آنرا ترس شاعر از عقیم شدن می دانند، و این یعنی اینکه نظریه ( در نوع پیشرفته آن) نوعی از زندگی بدوی را محدود می کند، نوعی از زندگی که در کودکان وجود دارد.
اما برای موضوع مورد توجه این بلاگ می توانیم به روش عکس عمل کنیم و از نوع نظریه هایی که تدوین شده است به موضوع مورد نظر آن پی ببریم، البته باید عادلانه برخورد کنیم و نظریه هایی را که از نظر توضیح دادن و پیش بینی کردن و در نتیجه حل مسئله در حد ریختن چای هستند ( فقط به دلیل پیش پا افتادگی) خارج از یک نظریه مفید در دانش شهر سازی بدانیم

ادامه دارد.....
لینک
جمعه ٢٠ مهر ۱۳۸٦ - هومن فروغمند اعرابی